काठमाडौँ, ३ कार्तिक । आज देशभर ‘कुकुर तिहार’ अर्थात् नरक चतुर्दशीको दिन घर–घरमा कुकुरको पूजा, तिलक र माला लगाएर सम्मान गरिँदैछ ।
नेपाली समाजमा कुकुरलाई यमराजका दूतको रूपमा मानिन्छ, जसले मृत्युको खबर ल्याउने विश्वास गरिन्छ । तिहारको दोस्रो दिन कुकुर तिहार मनाउने परम्परा सधैंकोजस्तो यस वर्ष पनि हर्षोल्लासका साथ चलिरहेको छ । तर यति प्रेम र सम्मान केवल एक दिनका लागि मात्र हो त?
एक प्रश्न, जसले परिवर्तनको सुरुवात ग¥यो
सन् २०१४ मा स्नेहा श्रेष्ठले जनावर अधिकारका लागि एउटा गम्भीर प्रश्न उठाइन् – “के कुकुरको जीवनको मूल्य छैन?“ आफ्नै पाल्तु कुकुरलाई छिमेकीले विष खुवाउँदा प्रहरीमा उजुरी गर्न जाँदा जब उनले बेवास्ता भोगिन्, उनले त्यस दिनदेखि नै यस्तो समाज बनाउने संकल्प लिइन्, जहाँ जनावरले पनि न्याय पाउन सकून् ।
स्नेहा केयर : उद्धार, उपचार र आश्रय
त्यस यताका दस वर्षमा चोभारस्थित स्नेहा केयरले २५,००० भन्दा बढी जनावरको उद्धार तथा उपचार गरिसकेको छ । अहिले सेल्टरमा १८२ कुकुर, १८ गाई–गोरु, ७ भैँसी लगायत करिब २०० जनावर आश्रयमा छन् ।
करिब २३ जना कर्मचारी, जसमा पशुचिकित्सक र टेक्निसियनहरू छन्, ती जनावरको हेरचाहमा समर्पित छन् ।
जनावर अधिकारको आवाज : सजिलो छैन यात्रा
स्नेहा सम्झन्छिन् – “पहिले मानिसहरू ढुङ्गा हान्थे, अब भने जनचेतना केही बढेको छ, तर अझै धेरै लड्न बाँकी छ ।” कीर्तिपुरमा एक कुकुरको आँखा निकालेको घटनामा उजुरी दिन जाँदा उनलाई आश्रयस्थल बन्द गराउने धम्कीसमेत आएको थियो ।
यस्तो डर, धम्की र निराशाबीच पनि स्नेहाले कहिल्यै हिम्मत हारिनन् ।
वकालत, शिक्षा र जीवनशैलीमा रूपान्तरण
स्नेहा केयर उद्धारमा मात्र सीमित छैन । उनीहरू नेपालमा जनावरको कानुनी अधिकारको वकालत गर्छन् । साथै, ’प्लान्ट–बेस्ड’ जीवनशैलीलाई प्रोत्साहन गर्दै जनावरको जीवनलाई स्वादको बलिमा चढाउने परम्पराविरुद्ध बोल्दछन् ।
उनीहरू विद्यालयहरूमा कविता, चित्रकला र संवादमार्फत बालबालिकामा दयालु सोचको विकास गरिरहेका छन् ।
कुकुर तिहार विशेष, तर प्रेम हरेक दिन चाहिन्छ
स्नेहाका अनुसार, “कुकुर तिहार एक विशेष दिन हो, तर यो प्रेम हरेक दिन हुनुपर्छ।” जनावरलाई केवल पूजाका बेला मात्र होइन, हरेक दिन सम्मान र सुरक्षाको आवश्यकता छ ।
भविष्यको सपना : दयालु समाज
स्नेहाको अन्तिम अभिव्यक्ति स्पष्ट छ – “हरेक दिन जनावरका लागि आवाज उठाउन सके, एक दिन यस्तो समाज बन्नेछ जहाँ कुनै प्राणीले पनि दुःख भोग्नुपर्ने छैन ।
