जनकपुर, १ कात्तिक । सौरमासको कात्तिक सङ्क्रान्तिका दिन आजदेखि मधेसका मिथिला क्षेत्रमा तिहार, अर्थात् दीपावली पर्वको औपचारिक सुरुवात ‘धनतेरस’ मार्फत हुँदैछ ।
मिथिलामा प्रचलित ‘यमपञ्चक’ नामले समेत चिनिने यो पर्व कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कात्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म मनाइने चलन छ ।
तिथिको घटबढले पर्व ६ दिन लामो
सामान्यतः पाँच दिनसम्म मनाइने दीपावली यस वर्ष तिथिको भोग घटबढका कारण ६ दिन लामो भएको छ । आज अपराह्न १ः२३ बजेपछि त्रयोदशी तिथि लाग्ने भएकाले यही साँझ ‘धनतेरस’ मनाउने तयारी गरिएको छ । मैथिल पञ्चाङ्ग र विद्वत वर्गका अनुसार सन्ध्याकालदेखि धनतेरस मनाउन धार्मिक दृष्टिले शुभ मानिन्छ ।
धनतेरसमा लक्ष्मीको आराधना र धातु सामग्रीको खरिद
धनतेरस पर्व मिथिलामा ‘धनत्रयोदशी’ नामले पनि चिनिन्छ । यस दिन धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको पूजा गर्दै नयाँ धातुका सामग्री—जस्तै तामा, पित्तल, काँसका भाँडा, वा सुनचाँदीका गहना—किन्ने परम्परा छ ।
पण्डितका अनुसार त्रयोदशी तिथि सन्ध्याकालबाट सुरु हुने भएकाले आज बेलुकी धातु सामग्री खरिद र पूजाआराधना शुभ मानिन्छ ।
बजारहरूमा तामाका भाँडा, गहनाका पसलहरू झकिझकाउ पारिएको छ ।
मिथिला क्षेत्रको विश्वास अनुसार आजको दिन किनिएको वस्तु टिकाउ, लाभदायक र शुभफलदायक हुने मानिन्छ ।
अन्य पर्वहरू अघिपछि
तिथिको गडबडीका कारण धन्वन्तरी जयन्ती र काग पूजा आइतबार मनाइनेछ। यस्तै, लक्ष्मीपूजा सोमबार र गाईपूजा मङ्गलबार मनाइने बताइएको छ ।
लक्ष्मीपूजा सन्ध्याकालबाट सुरु भई रातभरि गरिन्छ भने गाईपूजा उज्यालो समयमा गरिने परम्परा छ ।
मिथिला परम्परा र पञ्चाङ्गको आधार
मिथिलामा चाडपर्वको मिति निर्धारण विद्यापति परम्परा र मिथिला पञ्चाङ्गको सल्लाहअनुसार गरिन्छ । मिथिला संस्कृतिमा धार्मिक विधिहरूलाई तिथिको सूक्ष्म गणनासँग जोड्ने अभ्यास पुरातन समयदेखि चलिआएको छ ।
दीपावलीको महत्व
दीपावली पर्व लक्ष्मीको पूजा, उज्यालोको स्वागत र समृद्धिको कामनासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। धनतेरसकै दिन दीप प्रज्वलन गरेर ‘दिवाली’को सुरुवात गरिन्छ ।
यस दिन घरहरू उज्यालो पार्ने, नयाँ सामान घर ल्याउने र सुख–समृद्धिको कामना गर्ने चलन पुरानो छ ।
