काठमाडौं, १५ जेठ । नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा अर्थमन्त्रीहरूले बजेट भाषण प्रायः दिउँसो ४ बजे प्रस्तुत गर्ने प्रचलन बस्दै गएको छ । आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट पनि आज अपराह्न ४ बजे संघीय संसद्को संयुक्त बैठकमा प्रस्तुत हुने तय गरिएको छ ।
जानकारहरूका अनुसार बजेट साँझतिर प्रस्तुत गर्ने परम्पराको स्पष्ट कारण भने छैन । यद्यपि, बजेट तयारीको अन्तिम चरण रातिसम्म चल्ने भएकाले अर्थमन्त्रीलाई केही समय विश्राम मिलोस् भन्ने सोचले पनि यस्तो अभ्यास बसेको बताइन्छ ।
प्रि–बजेट छलफलका क्रममा प्रतिनिधिसभाको अर्थ समितिमा सांसदहरूले यसबारे प्रश्न उठाउँदा अर्थमन्त्रीले बजेट तयारी राति अबेरसम्म चल्ने भएकाले ढिलो समय राख्ने गरिएको बताएका थिए ।
हरेक वर्ष १४ जेठको रातिसम्म अर्थ मन्त्रालयमा बजेटको अन्तिम रूप दिने काम जारी रहन्छ । बजेट निर्माणमा संलग्न मन्त्री, सचिव तथा कर्मचारीहरू रातिसम्म खटिने गर्छन् । त्यसपछि मन्त्रिपरिषद्ले बजेट स्वीकृत गरी संसद्मा पठाउने, छपाइ गर्ने र सांसदहरूलाई वितरण गर्ने प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने भएकाले पनि समय लाग्ने गर्दछ ।
आजकै दिन गणतन्त्र दिवसका औपचारिक कार्यक्रमसमेत पर्ने भएकाले राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभामुख तथा मन्त्रीहरू विभिन्न कार्यक्रममा सहभागी हुनुपर्ने बाध्यता रहन्छ । यसले पनि बजेट प्रस्तुत गर्ने समय अपराह्नतिर धकेलिने गरेको अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
अर्कोतर्फ, बजेट सार्वजनिक भएसँगै नयाँ कर तथा भन्सार दर लागू हुने भएकाले त्यसअघिसम्म पुरानै दर कायम रहन्छ । अपराह्न बजेट ल्याउँदा भन्सार प्रक्रिया व्यवस्थापनमा सहज हुने तर्क पनि अर्थ मन्त्रालयका अधिकारीहरूको छ ।
यसबाहेक, दिउँसोपछि कार्यालयहरू बन्द हुने र सर्वसाधारणले समेत सहज रूपमा बजेट हेर्न तथा सुन्न पाउने भएकाले ४ बजेको समय उपयुक्त मानिएको अनुमान गरिन्छ ।
